آسيب‌ها و بايسته‌ها بر اساس ديدگاه‌های حضرت آيت‌الله جوادی ‌آملي.

چکیده: با نگاهي آسيب‌شناسانه درمي‌يابيم كه اين سريال‌ها در مقوله دين و دين‌داري، گاه به بي‌راهه مي‌روند و از وظيفه رسانه‌اي خود فاصله مي‌گيرند.
آسيب‌ها و بايسته‌ها بر اساس ديدگاه‌های حضرت آيت‌الله جوادی ‌آملي.

گردآورنده :معصومه پارسایی اقدم

شناسنامه کتاب

عنوان :رسانه ملي و مفاهيم ماورايي؛ آسيب‌ها و بايسته‌ها بر اساس ديدگاه‌هاي حضرت آيت‌الله جوادي ‌آملي.

 تحقيق و پژوهش: مرتضي قاسمي‌خواه و سفانه الهي.

 ‏مشخصات نشر: قم: صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران، مركز پژوهش‏هاي اسلامي، ‏۱۳۹۱.

معرفی کلی

این کتاب  در سه فصل اصلی تالیف شده است که شامل عناوین زیر می‌باشد.فصل اول:نگاهی به سریالهای ماورایی.

فصل دوم:شخصیت‌های ماورایی در متون اسلامی. فصل سوم : عوالم ماورایی در متون اسلامی.

در مجموع  عناوینی که محوریت مباحث این کتاب را در بر می‌گیرد عبارتند از :نگاهی به سریال‌های ماورایی سیما، شخصیت‌های ماورایی در متون اسلامی و عوامل ماورایی در متون اسلامی،تحلیل و جریان‌شناسی سریال‌های ماورایی سیما، پاسخگویی به مهمترین پرسش‌ها و ابهام‌ها درباره موضوع‌های ماورایی، تدوین آیین برنامه‌سازی درباره مفاهیم ماورایی، پیشینه تولید سریال‌های ماورایی، مسئله‌شناسی سریال‌های ماورایی، تصویر شیطان، تصویر فرشتگان و تصویر روح،تکیه بر دریافت‌ها و تجربه‌های شخصی، بی‌توجهی به اثرات منفی سریال‌ها، استفاده نکردن از کارشناسان خبره مذهبی، سخن گفتن فرشتگان، عصمت و اختیار فرشتگان، منزلگاه فرشتگان، اقسام فرشتگان، رسالت و وظایف فرشتگان و ....

در قسمت دیباچه هدف از شکل گیری مباحث این کتاب اینگونه بیان شده است؛ هدف از تحلیل و جریان‌شناسی سریال‌های ماورایی سیما در این کتاب ،شناسایی ناهماهنگی سریالها با متون و منابع اسلامی و همچنین آسیب‌ها و مشکلات  آنها است. برای انجام کار پژوهش این کتاب ،کارگروه‌های پژوهشی تشکیل شدند تا  کار تحلیل و بررسی سریال‌های «ملکوت»، «پنج کیلومتر تا بهشت»، «سی‌امین روز»، «اغما»، «کمکم کن» و «روز حسرت» را انجام دهند. در برخی از  کاگروهها  عوامل سازنده سریال‌های یادشده حضور داشتند.همچنین کارگروهی با همکاری مؤسسه تحقیقاتی اسراء بر اساس دیدگاه‌های آیت‌الله جوادی آملی در زمینه پاسخگویی به مهمترین پرسش‌ها و ابهام‌ها درباره موضوع‌های ماورایی برای تدوین این کتاب تشکیل شده است.

خلاصه فصل اول:نگاهی به سریالهای ماورایی سیما

نویسنده در فصل اول، ابتدا با یک معرفی کلی از سریالهایی که با تم ماورایی از رسانه ملی پخش شده اند به بررسی پیشینه تولید سریال های ماورایی سیما می‌پردازد. درادامه، مسأله شناسی سریالهای ماورایی  مورد پژوهش نویسنده قرار می‌گیرد و مولفه هایی در این سریالها بررسی می‌شود  که عبارتند از: تصویر شیطان،تصویر فرشتگان،تصویر عالم خواب و رویا .

 نویسنده  در ادامه سریالهای ماورایی را آسیب شناسی می‌کند و مشکلات و آسیب هایی را برای آن می‌شمارد از جمله:تکراری بودن مضمون و محتوا،بی توجهی یا کم توجهی به «تذکر در عین سرگرمی»،تکیه بر دریافت هاو تجربه های شخصی،کم توجهی به احکام و چارچوب‌های شرعی،بی توجهی به اثرات منفی سریالها،استفاده نکردن از کارشناسان خبره مذهبی.

 در مجموع پس از بررسی این مولفه ها در سریالهای مورد نظر می‌توان گفت : با نگاهي آسيب‌شناسانه درمي‌يابيم كه اين سريال‌ها در مقوله دين و دين‌داري، گاه به بي‌راهه مي‌روند و از وظيفه رسانه‌اي خود فاصله مي‌گيرند. اين بي‌راهه رفتن‌ها و كاستي‌ها، در بدفهمي مخاطب يا انتقال پيام نادرست، نقش مؤثري دارد. با مثبت‌انديشي مي‌توان گفت پيامي كه در نظر توليدكنندگان است، در فاصله‌اي بسيار دور از مخاطب قرار مي‌گيرد و گاهي هم به او منتقل نمي‌شود.از این رو با توجه به ویژگی مخاطب عام ایرانی در ارتباط گیری با رسانه ملی، شایسته است این رسانه از توانمندیهای مراکز پژوهشی حوزوی در این مقوله در ساختن برنامه های نمایشی بهره ببرد.

خلاصه فصل دوم : شخصیتهای ماورایی در متون اسلامی

 در فیلمهای ماورایی، داستان با شخصیتهای ماورایی  پیش می‌رود. در این فصل نویسنده با  نام بردن از شخصیتهای ماورایی ای که در این سریالها وجود دارند ابتدا به تعریف هر کدام از شخصیتها با توجه به تعاریف دینی و قرآنی آنها می‌پردازد و سپس ویژگی های هر یک و نحوه شخصیت پردازی هر کدام را تحت عناوین زیر در سریالها بررسی می‌کند. الف)شخصیت ابلیس،شیطان و جن/مساله پناه جویی به شیاطین/قدرت شیاطین/حدود تسلط شیاطین بر انسانها/دور کردن شیاطین/اسباب اذیت شیطان/خواب شیاطین و اجنه/مساله تمثل شیطان/وجود وسوسه های شیطان و سربازان رحمانی و ....

 ب)بررسی موجوداتی به نام فرشته در منابع دینی/سخن گفتن فرشتگان/عصمت و اختیار فرشتگان/خواب و خوراک فرشتگان/منزلگاه و اقسام فرشتگانوظایف فرشتگان/مساله تمثل فرشتگان و....

در انتهای این فصل با توجه به نکات بررسی شده می‌توان اینگونه نتیجه گرفت:پرداختن به شخصيت‌هاي خارج از دايره محسوسات، مثل فرشته و شيطان، به تبيين و تعريفي جديد نياز دارد كه منطق حاكم بر آن، بيشتر متأثر از عالم معنا و روحاني است. در آموزه‌هاي اسلامي، ارواح، فرشتگان، جنيان و شياطين، ويژگي‌ها و مراتب و جايگاه‌هاي خاص خود را دارند و دايره اختيارات و تصرفات آنها محدود و مشخص است، در حالي كه در سريال‌هاي ماورايي رسانه ملي، محدوده اختيارات و تصرفات اين موجودات، گاه بسيار فراتر از آنچه در واقع وجود دارد، به تصوير كشيده مي‌شود. در اين سريال‌ها، ويژگي‌هاي موجودات يادشده و تصويري كه از آنها نمايش داده مي‌شود، با واقعيت اين موجودات، فاصله زيادي دارد. بنابراين، مهم‌ترين موضوع در اين زمينه، ميزان هماهنگي يا ناهماهنگي اين سريال‌ها با آموزه‌هاي اعتقادي ما درباره عالم معناست که مسئولین رسانه ملی در پروسه تهیه این آثار باید به آن دقت کنند.

فصل سوم:عوالم ماورایی در متون اسلامی

جذاب ساختن معاني ديني و مادي كردن آنها كاري بس حساس، طاقت‌فرسا و ـ البته ـ ستودني است، ولي بايد به آثار مادي كردن معنويت ديني و ماوراء نيز توجه داشت. نویسنده در این فصل به بررسی عوالم ماورایی که در اکثر سریالهای ایرانی بستر داستانی قرار می‌گیرند، می‌پردازد که از جمله عوالمی که بیش از همه در سریالها مورد توجه قرار گرفته :عوالم خواب و رویا و عالم برزخ در فیلمها می‌باشد. مادي كردن يك مقوله معنوي مانند عوالم ماورایی، امري ناشايست نيست؛ همچنانکه  در اسلام، بهشت و جهنم، با تشبيهات دنيوي و ملموس توصيف  شده اند.مانند توصیف و تجلي خداوند براي حضرت موسي عليه السلام در كوه طور، که به شكل آتش ترسيم شده است.آنچه مهم است دقت و توجه در این توصیفات و تشبیهات است تا مغایرتی با آنچه در متون اسلامی آمده نداشته باشد.

در انتها امیدواریم، هنرمندانی که قصد تولید آثاری از این دست را پیش رو دارند با مطالعه این اثر، از دستاوردهای این کتاب بهره ببرند.

                              معصومه پارسایی اقدم

افزودن دیدگاه جدید