خلاصه کتاب مطالعات دینی فیلم

مطالب این کتاب در حیطه های: 1. فلسفه فیلم: در این زمینه نوشته «نظریه دینی فیلم» در این کتاب آمده است. 2. روایت: دو نوشته «ژانر تاریخ مقدس» و «تحول شخصیت در فیلم» دراین‌باره است. 3. فقه فیلم: دراین‌باره نوشته فقه موسیقی در رسانة تلویزیون» در اینجا آمده است و...

 

نام کتاب: مطالعات دینی فیلم

نویسنده: سیدحمید میرخندان

چاپ: اول

سال چاپ: 1392

انتشارات: بنیاد سینمایی فارابی

محل نشر: تهران

تعداد صفحه: 255

 

قبل از ارائه تعریف یا شاخصه‌هایی برای فیلم دینی یا فیلم مطلوب، دانش دینی فیلم زمینه نظری را برای تحقق فیلم مطلوب از نگاه دین با طیف بسیار متنوعی که از لحاظ قالب، گونه وسبک دارد فراهم می‌کند، هرچند که در اصطلاح رایج به آنها فیلم دینی اطلاق نشود. این مجموعه سطح و گستره تاثیرگذاری دین را در برخی عرصه‌های مطالعات فیلم نشان می‌دهد و می‌توان آنها را نمونه‌هایی برای این مدعا دانست که دین بر طیف وسیعی از مطالعات فیلم تاثیر می‌گذارد. میزان و چگونگی این تاثیرگذاری چیزی است که باید در بررسی‌های متنوع و گسترده به صورت تفصیلی صورت پذیرد.

مطالب این کتاب در چند حیطه است: 1. روش: در این‌باره دو نوشته «بنیان‌های فلسفی یک روش تحلیل محتوا در فیلم: نشانه‌شناسی ساختارگرا» و «شیوه‌ای برای مطالعه فمنیسم در رسانه تلویزیون» آمده است. 2. فلسفه فیلم: در این زمینه نوشته «نظریه دینی فیلم» در این کتاب آمده است. 3. روایت: دو نوشته «ژانر تاریخ مقدس» و «تحول شخصیت در فیلم» دراین‌باره است. 4. فقه فیلم: دراین‌باره نوشته فقه موسیقی در رسانة تلویزیون» در اینجا آمده است. 5. نقد فیلم: شامل نوشته‌هایی با عناوین «آسیب‌شناسی یک فیلم تاریخ مقدس: سریال فرستاده»، «سقف شیشه‌ای» و «اما عشق» است.

روش

روش‌های مطالعه و تحقیق در فیلم مبتنی بر مبانی فلسفی است. بررسی انتقادی این مبانی فلسفی(معرفت‌شناسی و هستی‌شناسی)، به دلیل تنافی و اشتراکاتی که با مبانی فلسفی اندیشه اسلامی دارند، توجیه و بلکه ضرورت دارد. مفهوم اندیشه اسلامی تمامی تفکرات و اندیشه‌هایی را که سازگار با آموزه‌های وحیانی (کتاب و سنت) است، شامل می‌شود. گزاره‌های هستی‌شناسانه و معرفت‌شناسانه مرتبط با مطالعات فیلم که با مراجعه به قرآن کریم و روایات معصومین‌ƒ به دست می‌آید نیز در محدوده اندیشه اسلامی می‌گنجد. در میان مبانی فلسفی، بحث انسان‌شناسی بحثی کلیدی است و مباحث معرفت‌شناسی و هستی‌شناسی نیز برآن متوقف هستند.

 بنیان‌های فلسفی یک روش تحلیل محتوا

تحلیل محتوا حیطه‌ای از پژوهش در علوم اجتماعی است که در مطالعات فیلم به‌طورویژه برای بررسی جهت‌گیری محتوایی آن به کار می‌رود.

مفاهیم مرتبط

  1. متن: به هر موضوع پژوهش فرهنگی، خواه یک نوشته و خواه یک فعالیت آیینی، یک شهر و یک روال اطلاق می شود. براین اساس، برنامه تلویزیونی نیز به منزله یک متن است.
  2. تحلیل محتوا: هر رویه نظام‌مندی که به منظور بررسی محتوای اطلاعات ضبط شده، طراحی شده باشد.

دو روش تحلیل محتوای کمی و کیفی وجود دارد.

  1. نشانه‌شناسی: یکی از متداول‌ترین و اثرگذارترین روش‌های نقد و تحلیل است که در متن‌ها تصویری و به‌طورخاص فیلم به کار می‌رود. نشانه‌شناسی، علمی از سوی سوسور در زبان‌شناسی به کارگرفته.شد و به دیگر حوزه‌های علوم اجتماعی نیز گسترش یافت. دیدگاه‌های سوسور در حوزه زبان‌شناسی را بعدها دیگران در حوزه‌های دیگر علوم انسانی به کار بستند. کلود لوی اشتروس که مطالعاتش در زمینه مردم شناسی بود، به گفته خود از سوسور تاثیر پذیرفته بود. او معتقد بود «اسطوره زبان است».

ایدئولوژی و انسان

تعبیرهای گوناگون ایدئولوژی، جهان بینی و فرهنگ در دیدگاه‌های مختلف، در این مفهوم مشترک‌اند که به مثابه زبان در بیان سوسوری امری پیشینی و ساختاری هستند. این ساختارها ار مقوله معنا به شمار می روند. هم‌چنین از ویژگی‌ اجتماعی بودن بهره‌مندند و در حیات فردی و اجتماعی حضور ناخودآگاه دارند. انسان در انتخاب دیدگاه‌ها و باورها نقشی ندارد و این اجتماع است که از پیش، باورها، ارزش‌ها و نظام رفتاری او را تعیین می‌کند و فرد به گونه‌ای ناخودآگاه از آن اثر می‌پذیرد. با این بیان، مولف یا مولفان(مثلا به وجودآورندگان فیلم) بی آنکه خود بدانند، آن را در اثر خود(فیلم) بازتاب می‌دهند.

متن، معنا، واقعیت

در نگاه نشانه‌شناسی ساختارگرا، سخن گفتن از ذهنیت بارتاب یافته مولف در اثر و حکایت‌گری معنایی متن از قصد او بی‌معناست و این خوانندگان هستند که به متن، معنا یا معناهایی می بخشند.

شیوه‌ای برای مطالعه فمینیسم در رسانه فیلم

در بررسی فمینیسم در فیلم، گرایش تحلیلی و انتقادی غالب است. اقتضای این نگاه انتقادی، داشتن روشی انتقادی است که یکی از اصول این روش، توجه به عناصر غیرمتنی در بحث ما، غیربرنامه‌ای در کنار عناصر متنی است. مثلا برای بررسی برنامه‌های رسانه تلویزیون و نسبت سنجی آن با فمنیسم، باید از قبل، دیدگاه‌های فمینیسم در موج‌های سه‌گانه و دیدگاه جریان‌های فمینیستی در هر موج درباه مضامین فمینیستی مانند اشتغال، خانواده، ازدواج و ..به دست آمده باشد.

فلسفه فیلم

مراد از فلسفه فیلم در این نوشته، بررسی ارتباط نظریه فیلم با مبانی فلسفی آن و نیز بررسی چگونگی تاثیرگذاری در نظریه است و در وهله بعد، ارتباط نظریه با مباحث فلسفه هنر و نیز چگونگی تاثیرگذاری فلسفه هنر در نظریه است.

نظریه دینی فیلم

نقطه آغاز بحث، که در مباحث نظریه فیلم تاثیرگذار است، دیدگاه‌های فلسفی (یا به عبارتی دیدگاه‌های عام غیرتجربی) درباره انسان و هستی و نیز مباحث فلسفه هنر مانند نقش و غایت هنر و به‌طور خاص غایت فیلم است. پس از این موارد، بحث از شکل فیلم می‌تواند مطرح باشد. این نوشته در طرح بحث، از روال بالا پیروی می کند و ضمن آنکه به دنبال طرح دیدگاه‌های دینی درباره نظریه فیلم است، نگاهی مقایسه‌ای نیز به دیدگاه‌های نظریه‌پردازان واقع‌گرا و به‌ویژه نظریه‌های دو تن از چهره‌های شاخص آنان یعنی زیکفرید کراکوئو و آندره بازن دارد و پرداختن به دیگر نظریه‌ها مانند اکسپرسیونیسم، نشانه‌شناسی، پدیدارشناسی و فمینیسم را به فرصت دیگری واگذار می کند.

  •  

 روایت، سلسله رویدادهای علی و معلولی است که در زمان و مکان رخ می‌دهد. در این بخش، دو بحث از حوزه روایت، یعنی ژانر تاریخ مقدس و تحول شخصیت در فیلم مطرح شده و مطلبی هم درباه کارشناسی مذهبی برای فیلم به بحث گذاشته شده است.

فقه فیلم

فقه فیلم را می توان در سه ساحت عوامل تولید، متن فیلم و مخاطب مطرح کرد. بحث فقهی در ساحت عوامل تولید، مرتبط با عوامل انسانی است که در برابر دوربین نیستند قابل طرح است. و بحث فقهی درباره متن فیلم را از دو جهت می‌توان مطرح کرد:1. روایت و داستانی که بیان می‌کند. 2. سبک و اجرای تصویری و صوتی آن.

بحث از بیننده باتوجه به رده‌بندی‌های مختلف مخاطب از نظر جنس، سن و فرهنگ می‌تواند مباحث فقهی را به میان بکشد.

فقه موسیقی در رسانه تلویزیون

بخشی از معضلات موجود درباره موسیقی، برخاسته از ابهام در مفاهیم مرتبط با موسیقی از نظر فقهی است. این امر در دو رسانه رادیو و تلویزیون نیز بازتاب یافته است. مشکل اصلی موسیقی در این دو رسانه، برخاسته از ابهام در موضوع و مفاهیم مرتبط با موضوع است. بخش دیگری از معضل، به سازوکار و روش تعیین مصداق‌ها و در نتیجه تعیین حکم یک موسیقی خاص برمی‌گردد. بنابراین، در این نوشته به دو مبحث «ایضاح مفهومی» و «سازوکار مصداق‌های حرام» در غنا، به عنوان نوعی موسیقی آوازی پرداخته شده است.

نقد فیلم

نقد فیلم باید بر روش نقد متکی باشد و این روش، مبانی دارد؛ مانند امکان یا عدم امکان تفکیک شکل از محتوا، ناخودآگاه یا الهام یا شهودی بودن خلق اثر در هنرمند و ...این مبانی که به طورعمده ماهیت فلسفه هنری دارند، خود از مبانی انسان‌شناختی و هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی متاثر هستند.

هنگام نقد در درون منتقد جریانی شکل می‌گیرد که از شکل آغاز، با معنا ادامه و به ارزش‌گذاری ختم می‌شود. سپی در ادامه نویسنده به عنوان نمونه به نقد و بررسی یک فیلم تاریخ مقدس سریال «فرستاده» و مستند «سقف شیشه‌ای می‌پردازد.»

خلاصه نویسی: ریحانه ولیدآبادی

افزودن دیدگاه جدید