خلاصه کتاب سینما، دین، ایران (سینمای دینی از نگاه سینماگران)

در تحلیل مباحث مربوط به سینمای دینی دو رویکرد متفاوت را می‌توان بازشناخت. رویکردی که ...

تهیه و تنظیم: ریحانه ولیدآبادی

نام کتاب: سینما، دین، ایران (سینمای دینی از نگاه سینماگران)

به کوشش: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی

چاپ: اول، ۱۳۸۰

انتشارات: تهران؛ سوره مهر

تعداد صفحه: ۲۱۶

 

سینما به عنوان محصولی از علم دنیای جدید به نظر می‌آمد در گام نخست ارزشها و آرمان‌های قدسی را آماج حملات خود قرار خواهد داد و گسل فرهنگی را وارد بافت تمدن‌ها خواهد کرد. اما این نوع برداشت، چون خاستگاهی غیرواقعی داشت، از متن مناسبات فرهنگی به حاشیه رانده شد و فضایی باز برای تعامل و تعاطی مقولات سینما و دین باز شد.

در تحلیل مباحث مربوط به سینمای دینی دو رویکرد متفاوت را می‌توان بازشناخت. رویکردی که این مقوله را مجموعه‌ای تعریف شده، نهایی، بسته و لذا بدون تغییر می‌یابد و صرفاً سینما را نسخه بدلی تصویری و در بهترین وجه، دراماتیزه شده قوانین، احکام و باورهایی می‌داند که در حوزه دیگری برای سینما تجویز می‌شود. در رویکردی که با نظر به روش و منطق درونی سینما، آن را دستگاهی در پویش و بنابراین دارای قابلیت‌های پژوهشی می‌بیند. رویکرد نخست با آن که می‌تواند با انگیزه‌ها و دواعی خیرخواهانه و وفادارانه هم همراه شود اما رویکر اخباری گرانه، تحصلی و ظاهرگرایانه است. این رویکرد در مورد اغلب آثار سینمایی که قشری از تقدس گرایی در آنها تعبیه شده، به تجربه درآمده و در اغلب موارد به کمتر نتیجه خوشایندی منتهی شده است. در هر مواجهه فکری با پدیده سینمای دینی مقدم بر هر پرسش دیگری، پرسشی در باب روش، گریبان ما را خواهد گرفت. سنخ شناسی دو گانه رویکرد به سینمای دینی که ذکر آن گذشت مسبوق به پرسشی کلیدی در باب روش است. در سلسله تلاشهایی که برای پرداختن اصولی به موضوعاتی همچون سینما، دین، سینما و امر قدسی، استعلا در سینما، سینمای متعال، فقه و سینما و ... در بستر انقلاب و جمهوری اسلامی صورت می‌پذیرد، حلقه مفقودهای وجود دارد و آن فقدان همین مباحث منقح روش شناختی بوده است.

مباحث روش شناختی در این حوزه، ناظر بر پرسشهای ذیل است که با گروهی از صاحبنظران و کارشناسان در میان گذاشته شده است: دلالت معنایی سینما دینی وابسته به کدام متغیرهای اعتقادی، اجتماعی و فرهنگی است؟ نسبت سینما با حوزه فقه و اصول، کلام، عرفان، فلسفه و اخلاق چیست؟ نسبت سینما با دین در سطوح گوناگونش چگونه ارزیابی می‌شود؟ آیا تجربه‌های انجام شده با عنوان سینمای دینی در ایران موفق بوده است؟ آیا هم اندیشی هایی که تحت عنوان سینمای دینی صورت پذیرفته در حوزه نظری سینما تأثیرگذار بوده است؟

برای فهرست، پرسش‌های مهم دیگری را نیز می‌توان افزود که بدون داشتن پاسخی به آنها نمی‌توان به شکلی اصولی پرسشهای حوزه سینمای دینی را دنبال کرد. پر کردن این خلاء روش شناختی، مستلزم فعالیتی فکری، فلسفی است. در نتیجه توجهات معرفت شناختی و روش شناختی، ترکیب‌های متفاوتی از پاسخهای گوناگون به مجموعه‌ای از این پرسشها به دست خواهد آمد که مبتنی بر هر یک از آن ترکیبها به شرط انسجام منطقی و مضبوط و روشمند بودنشان می‌توان پاسخ پرسشهای حوزه سینمای دینی را جویا شد.

پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی حوزه هنری، در این نوشتار تلاش می‌کند تا با ترکیب دیدگاهها و صاحب نظرانی که در این گفتگوها پژوهشگاه مفتخر بوده است میزبان آنها باشد و آراء متعارض ولی در غالب موارد علمی و فنی آنها را در کنار یکدیگر بنشاند، تا قدمهای اولیه را در این باب بردارد و در این مسیر همه صاحب‌نظران و مشفقان را به یاری می‌طلبد.

در این نوشتار گفتگو با اندیشمندانی همچون، دکتر محمد حسن احمدی، داریوش ارجمند، عبدالله اسفندیاری، محمدرضا اصلانی، بهروز افخمی، جهانگیر الماسی، نوشابه امیری، مسعود اوحدی، دکتر اسماعیل بنی اردلان، دکتر مهران پورمندان، دکتر محمدرضا ریخته گران، شهاب الدین عادل، مهرداد فرید، منوچهر محمدی، مجید مدرسی، علی معلم، داوود میرباقری، سیدعلی میرفتاح، رضا میرکریمی، محمدعلی نجفی به نثر درآمده است.

با این صاحب‌نظران درباره موضوعات ذیل گفتگو شده است:

امکان سینمای دینی، تعریف سینمای دینی، ساختار سینمای دینی، ویژگی‌های هنرمند دینی، رابطه ارزش‌های دینی و سنمای دینی، جایگاه هم‌اندیشی درباره سینمای دینی، جایگاه ژانر در سینمای دینی، راهکارهای دست‌یابی به سینمای دینی، اهداف و رسالت دین در فیلم، جایگاه رویکرد حکومتی در سینمای دینی، سینما و حرکت جوهری، سینمای بعد از انقلاب، سینمای جنگ، بن‌بست مضمون در سینما، بن‌بست صنعتی در سینما، مصادیق سینمای دینی، سینمای عرفانی، مطبوعات و سینمای دینی، سینمای اسلامی و سینمای دینی، آرکونوگرافی سینمای دینی، ارزیابی همایش‌های سینمای دینی، سابقه موضوع سینمای دینی در جهان، سینمای تاریخی و سینمای دینی، موسیقی و سینمای دینی، نسبت سینما و تفکر، شعر و سینما، مؤلفه‌های سینمای دینی، مرز آثار ارزشی و غیر ارزشی در سینما، تأثیر دوره‌های مختلف مدرنیته تا پست‌مدرن بر سینما، رابطه سینمای دینی و ملاحظات سیاسی، جایگاه فقه در سینما، ویژگی‌های سینمای دینی تأثیرگذار، راهکارهای فعال‌سازی جریان و نگاه تازه در سینمای دینی، شمایل‌نگاری سینمای دینی، جریان سازی در سینمای دینی و سینمای دینی و ساحت انسان امروز.

افزودن دیدگاه جدید